مردمان قنات، قنوت و قناعت

دسته: اجتماعي
سه شنبه - 21 مرداد 1399
مردمان قنات، قنوت و قناعت

قنات آب­راهی است که با مردمان سخت کوش و قانع همراه است. مردمانی که همواره قنوت و قناعت را سرلوحه زندگی معنوی و مادی خود قرار داده اند.

به نام خدا

قنات یکی از راه آب ها و ابتکاران پیشینیان برای خروج آب از دل زمین است، خصوصا در مناطق کویری و کم آب.

قنات آب­راهی است که با مردمان سخت کوش و قانع همراه است. مردمانی که همواره قنوت  و قناعت را سرلوحه زندگی معنوی و مادی خود قرار داده اند.

قدمت قنات قصبه گناباد به ۲۵۰۰ سال پیش می رسد و قناتی جهانی است که در یونسکو ثبت شده است. این قنات می تواند پایه گردشگری برای شهرستان باشد. در این مقاله از ۳ منظر قنات را مورد بررسی قرار می دهم:

منظر اول: گردشگری

گردشگری در دنیای امروز از جنبه اقتصادی بسیار حائز اهمیت است. یکی از قنات های کشور  کاریز کیش می باشد. این  کاریز بسیار قدیمی می باشد. (قدمت ۲۵۰۰ سال)مسیری برای آب و مسیری برای عبور گردشگر، بازارهای سنتی، مکانهای پذیرایی، موسیقی سنتی و… همه در عمق ۱۶ متری زمین.

اما گناباد و عمیق­ترین قنات جهان …

…جذب سرمایه گذار شاید اولین گام باشد.

-برای بزرگداشت اجدادمان که این میراث را به یادگار گذاشته اند چه کرده ایم؟

-آیا مراسمی به یادبود پدرانمان و تمام کسانی که حتی جانشان را در آفرینش این سرمایه بزرگ ایجاد کرده اند، برگزار نموده ایم؟

–  آیا سهمی برای ارواح درگذشتگان قنات در نظر گرفته ایم؟

این مراسم می تواند جشن شکرگذاری از پروردگار و اجدادمان باشد، که با قدری مدیریت و برنامه ریزی بازتاب کشوری و جهانی داشته باشد. بیایید بیشتر در این زمینه فکرکنیم و زمینه کار را فراهم نماییم.

منظر دوم:توزیع و مدیریت آب قنات و مدیریت منابع مالی آن

 آب یک سرمایه گرانبها است که در هر کشور محور توسعه کشاورزی و در نهایت کشور می باشد. بعد از داشتن آب مدیریت توزیع بسیار حائز اهمیت است. مدیریت توزیع در قناتها برای توسعه کشاورزی محدوده قنات و حوضه آب بری قنات اهمیت دارد. در قنات قصبه آب فروان است، اما کشاورزی آنچنان توسعه نیافته است. یکی از علت ها مدیریت توزیع است. مدیریت توزیع آب در قنات قصبه در سالهای اخیر تغییراتی نموده است! اما در عصر جدید که کم آبی معضل تمامی کشورها و از جمله کشور ماست، باید با مدیریت صحیح و صرفه جویی مناسب در حراست منابع آبی تلاش وافری داشته باشیم.

– با این شعار که “شفافیت معجزه می کند” ابتدا باید با جمع آوری میزان آب بری تمامی کشاورزان و باغداران قصبه اقدام به ساخت یک بانک اطلاعاتی نمود. گام بعدی استفاده از نرم افزارهای روز در زمینه سیستم توزیع و تقسیم آب است. که همه چیز در اختیار سیستم و کاملا شفاف باشد. یکی از نتایج این موضوع می تواند این باشد که کشاورز بر اساس کشت خود درخواست آب نماید. و مابقی آب به صورت شفاف در یک بازار مجازی بفروش رود. ضمنا برای مدار بعدی خود کشاورز بداند چه مقدار آب دارد و چه میزان میتواند بفروشد و یا برای فصول دیگر سال پس انداز کند.

-علاوه بر مدیریت توزیع ، نگه داری مسیر آب و بهسازی آن به منظور جلوگیری از هدر رفت آب بسیار اهمیت دارد، که هزینه بهسازی آن می تواند از مدیریت منابع مالی آب قصبه  و یا کمک کشاورز تامین شود. خرید وسایل و ادوات کشاورزی از درآمد مازاد قنات به منظور مدیریت برداشت محصولات کشاورزی و کمک به کشاورزان و گردش مالی مثبت در محدوده قنات.

-مورد بعدی حفظ و حراست از دبی مظهر قنات است. که در پایین دست کمترین هدر رفت را داشته باشد. این مهم با بهسازی و مدیریت بهینه توزیع میسر است. در این منطقه کویری کم کردن فاصله آبیاری برای حفظ کشت بسیار مهم است. مدار ۲۴ روز را می توان به  15 روز کاهش داد. و پیامد آن افزایش بازدهی کشت منطقه است. مثال آن منطقه باغستان فردوس است که از قنات بلده آبیاری می شود و به علت رعایت مسائل ذکر شده در  بالا(مدیریت توزیع، بهینه سازی سیستم آبیاری و …)اقتصاد کشاورزی بسیار بالایی دارد. فروش انار یک باغ در فردوس شاید از یک میلیارد بگذرد. اما در منطقه آب بری قنات قصبه هیچ محصولی را نمی توان با منطقه بلده مقایسه کرد.این موضوع در منظر سوم بررسی شده است.

-فروش علوفه منطقه قصبه به گله داران باید ساماندهی و شفاف سازی شود. متاسفانه چرای بی رویه گوسفندان در این منطقه سبز گناباد بدون پرداخت هر گونه وجهی بابت استفاده از علوفه مجانی، از چشم همه پنهان مانده یا لااقل فروش آن مخفی است.

این چرای بی رویه هیچ منطقه ممنوعه ای ندارد.به عنوان مثال شما اگر در درب باغ خود یا کنار زمین مزروعی خود درختی بکارید، دفاعی در مقابل دامداران و گوسفندانشان ندارند. و نتیجه این کار کم شدن پوشش گیاهی منطقه سبز گناباد است و در نهایت از بین رفتن درختان کهنسال که متاسفانه از طرف نهاد های مسئول تاکنون هیچ فکری به حال آنها نشده است. به عنوان مثال درختهای مسیر رودخانه کال سموئی!

منظر سوم: مقایسه قنات قصبه با قنات بلده فردوس

این ۲ قنات هر ۲ از سیاه کوه در منطقه کوههای کلات سرچشمه می گیرد.یکی به سمت دشت(کویر) گناباد و یکی به سمت فردوس جاری است.

-شعاع آبیاری قنات قصبه حدودا ۵ کیلومتر می باشد. اما قنات بلده به علت سیستم توزیع مناسب تا ۳۵ کیلومتر را آبرسانی می کند.البته دبی قنات بلده ۲۵۰ می باشد که نشات گرفته از ۱۵ رشته قنات است.

-ارزش محصولات کشاورزی که در منطقه قنات قصبه کشت می شود، بسیار پایین تر از محصولات منطقه قنات بلده است. یک باغ انار منطقه باغستان فردوس فروش سالانه ای حدود  1 میلیارد تومان دارد، که باغی با این حجم فروش و یا باغاتی با این حجم فروش در منطقه گناباد نیست.

-طبق نظر کارشناسان در هر کانال قنات تا ۵۰۰ تن ماهی در هر دوره می توان پرورش داد. بهتر است به منظور پر کردن بازار مصرف این ماده پروتئینی مسئولین و سهامداران قنات هر چه سریعتر دست به کار شوند.

یکی از شعارهای نماینده محترم شهرستان ایجاد اشتغال پایدار بود. ایشان این کار مهم را در بیشتر در بستر کشاورزی می دانند. به عنوان یک پیشنهاد “اگر می خواهیم کشاورزی گناباد را متحول کنیم، بهتر است به گفته های این مقاله بیشتر بیندیشیم و بعد از بررسی بیشتر این موارد را عملی کنیم.”عزیزان نعمت بزرگی در اختیار ماست بیایید با هم افزایی و استفاده از استعداد های داخل شهرستان استفاده ای بهینه و مناسب از آب قنات قصبه داشته باشیم و رونق کشاورزی و اشتغال جوانانمان را در این منطقه کم برخوردار رقم بزنیم.

      محمد حسین راه نشین

      دبیر زمین شناسی شهرستان گناباد


نوشته شده توسط:مدیریت سایت - 259 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها: