راي دادن و انتخاب نماينده يك نوع تصميمگيري و از جملهمهمترين تصميمگيريهايي است كه افراد در طول زندگي خودانجام ميدهند . علت آن هم اين است كه در راي دادن شهروندان درباره تعيين سرنوشت آينده خويش تصميم ميگيرند. بنابراين ضرورت و اهميت اين تصميم نيازمند دقت و وسواسبيشتري در اتخاذ آن است.
الزامات رأي آگاهانه
ايران- همشهري آنلاين- دكتر علي صباغيان:
روز 24 اسفند مردم سراسر كشور براي انتخاب نمايندگان خود در مجلس هشتم به پاي صندوقهاي راي ميروند.
راي دادن و انتخاب نماينده يك نوع تصميمگيري و از جملهمهمترين تصميمگيريهايي است كه افراد در طول زندگي خودانجام ميدهند . علت آن هم اين است كه در راي دادن شهروندان درباره تعيين سرنوشت آينده خويش تصميم ميگيرند. بنابراين ضرورت و اهميت اين تصميم نيازمند دقت و وسواسبيشتري در اتخاذ آن است.
اقتضاي حكومت مردمي مشاركت همه مردم در اداره امور جامعه است .اين مشاركت يا به طور مستقيم توسط افراد صورتميگيرد و يا به طور غير مستقيم از طريق نمايندگاني كه براي اين كار انتخاب ميكنند. در دوران قديم در مناطقي همچون دولت - شهرهاي يونان باستان كه به نوعي حكومت مردمي در آن رايج بود كليه كساني كه از حق راي برخوردار بودنددر يك روز مشخص در ميدان شهر جمع ميشدند و تصميماتمربوط به اداره امور جامعه را به صورت دستجمعي مي گرفتند.
گسترش وسعت جوامع، افزايش جمعيت و توسعه حقراي به اقشار مختلف و مشغلههاي متعدد مردم اين شيوهتصميمگيري درباره اداره امور جوامع را تا حد زيادي غيرقابل استفاده كرده به طوري كه امروزه بهجز در موارد نادري همچون برخي كانتون هاي (استان هاي) سوئيس و يكي دونقطه ديگر در جهان اثري از اين نوع مشاركت مستقيم مردمدر اداره جامعه به چشم نميخورد . جايگزين اين ، شيوه روشياست كه از آن به عنوان" مردم سالاري نماينده سالار" ياد ميكنند.
در دمكراسي نماينده سالار مردم خود مستقيما در اداره امور جامعه خود مشاركت نميكنند بلكه نمايندگاني را درقالب رئيسجمهور، نماينده مجلس و نماينده شوراهاي محلي بر ميگزينند تا براي مدت معيني از طرف آنها به وكالت امور جامعه را اداره كنند. در اين شيوه ازحكومت به جاي آنكه نقش مستقيم مردم در تصميمگيري درباره مسائل ومشكلات جامعه مطرح باشد بيشتر نقش و اهميت آنها در انتخاب نمايندگاني كه براي اين كار انتخاب ميكنند ،مطرح است.
انتخابات روز 24 اسفند نمودي از حكومت مردمي است كه در آن مردم ازطريق انتخاب نمايندگان خود ميخواهند در اداره امور جامعه مشاركت داشته باشند و ضمن آن كه مشكلات موجود را حل ميكنند براي آينده نيز برنامهريزي نمايند.شرايط كنوني جهان و تحولات پرشتاب آن از يك سو و مشكلات موجود كشور و لزوم برنامهريزي براي آينده مسئوليت نمايندگاني كه براي دوره هشتم انتخاب ميشود را دوچندانكرده است.البته اين امر در وهله اول به راي دهندگان و مردمي كه اين نمايندگان را برميگزينند مرتبط است.
اگر مردم خواستار حل مشكلاتي كه اكنون در كشور وجود دارد و يا "كلا حركت به سمت وضعيت مطلوب هستند بايد به ايننكته دقت نمايند كه كليد اين كار در دست مجلس و نمايندگان آن است.درست است كه قوه مجريه در عرصه اجرايي كشور حضور پررنگتري دارد اما در واقع اين قوه تنها مجري آن قوانين و برنامههايي است كه "قبلا توسط نمايندگان مجلس به تصويب رسيده است و در نهايت خوبي يا بدي اينقوانين و برنامهها به مجلس مربوط ميشود . بنابراين مردمنميتوانند از يك سو خواهان رفع تمامي مشكلات باشند و ازسوي ديگر هنگام انتخاب كساني كه ميخواهند اين مشكلات را حل كنند توجه و دغدغه چنداني نسبت به امر انتخابات و نوعكساني كه انتخاب ميشوند نداشته باشند.
تجربه زندگي روزمره اكثر مردم حكايت از آن دارد كه آنهاتصميمات كوچك و بزرگ مربوط به امور شخصي و خانوادگي خود را غالبا بر مبناي منطق و با رعايت تمامي جوانب و با ارزيابي دقيق و كسب اطلاعات لازم اتخاذ ميكنند.بهعنوان نمونه افراد هنگام خريد يك دستگاه خودرو و يا حتي يك وسيله كمارزشتر همچون يك دست لباس تمامي جوانب آناز جمله كيفيت و قيمت آن را مورد ارزيابي قرار ميدهند و چنانچه در خصوص آن كالا اطلاعات لازم را نداشته باشند ازكساني كه اطلاعات مربوط به آن را دارند پرس و جو ميكنندو در نهايت پس از كسب اطلاعات مختلف و ارزيابي همهجنبهها درباره خريد يا عدم خريد آن كالا تصميمگيريميكنند . وقتي چنين دقت و وسواسي درباره اموري كه درصورت عدم نيل به مطلوب به سادگي قابل تغيير است و يااينكه زيان و پيامدهاي منفي ناشي از آن چندان زياد نيست اعمال ميشود، پس بايد در امور بسيار مهم دقت مردم درتصميمگيريهايشان خيلي بيشتر باشد و انتخاب نماينده برايمجلس از اين امور .
اهميت زياد انتخابات مجلس از اين جهت است كه اولا دراين تصميمگيري مردم در خصوص واگذاري حق تعيين سرنوشتخود كه مهمترين حق آنهاست به افراد ديگر تصميم ميگيرند .
ثانيا اگر در اين تصميمگيري اشتباهي صورت گيرد حداقلتا مدت چهار سال قابل تغيير نيست و ثالثا اين كه پيامدهاي منفي تصميم نادرست در اين خصوص بر تمامي زواياي سياسي، اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و حقوقي حيات كل جامعه و زندگي خصوصي مردم تاثير گذار است.
اكنون كه تا حدودي اهميت راي دادن و انتخاب نماينده بهعنوان يكي از مهمترين تصميماتي كه مردم كشور ما روز 24 اسفند ميخواهند انجام دهند روشن شد؛اين سوءال مطرح ميشود كه چگونه بايد در اين تصميمگيري عمل كنند كه نتيجه نهايي آن "راي آگاهانه" آنها باشد. پاسخ ساده اينسوءال اين است كه در اين مورد نيز همچون ساي رتصميمگيري هاي بزرگ و كوچك خود با درايت، منطق و حساسيت زياد عمل كنند و با كسب اطلاعات مناسب و ارزيابي جوانب مختلف كسي را به عنوان نماينده خود برگزينند كه معتقدند او ميتواند خواستههاي مختلف آنها را از طريق مجلس برآورده كند.
با اين حال، اگرچه رعايت اين معيارهاي كلي تصميمگيريبراي چگونگي راي دادن آن هم راي دادني كه آگاهانه باشد ضروري است اما در اين زمينه به مسائل ديگري نيز مي توان اشاره كرد كه به طور منفي يا مثبت بر روند اينتصميمگيري تاثيرگذار است . يكي از مواردي كه به شدت ميتواند تاثير منفي بر نتيجه راي بگذارد به تاخيرانداختن تصميم درباره انتخاب نماينده و يا نمايندگان تاآخرين لحظات در حوزه رايگيري و در پاي صندوق راي است.
به تاخير انداختن انتخاب نماينده مورد نظر تا پاي صندوقراي حكايت از عدم حساسيت درباره تعيين سرنوشت دارد . درستاست كه انتخاب نمايندگان مجلس از طريق صندوق راي بهترين راه مشاركت مردم در تصميمگيريهاي سياسي، اقتصادي،فرهنگي و اجتماعي كشور است اما بايد دانست كه تصميمگيريدرباره انتخاب نماينده در پاي صندوق شيوه صحيحي نيست.
با توجه به تعداد زياد نامزدها به ويژه در انتخابات مجلس در سر صندوق اصلا امكان برگزيدن نماينده مورد نظر وجود ندارد.به عنوان نمونه در انتخابات روز 24 اسفند درحوزه انتخابيه تهران در ليست نصب شده در سر صندوق هاي راي نام بيش از 800 نامزد وجود دارد. براي يك راي دهنده درمدت كوتاهي كه براي انداختن راي خود به صندوق حوزه رايگيري ميرود امكان شناسايي و انتخاب مطلوب به هيچ وجه وجود ندارد.
اصولا تجربه انتخابات دورههاي قبل در كشور نشان ميدهد هر كجا تصميمگيري راي دهندگان درباره كسانيكه بايد انتخاب شوند با دقت و حساسيت كمتري و در آخرين لحظه در پاي صندوق صورت گرفته نتايج آن چندان مطلوب نبوده است. اما در اينجا اين سوءال مطرح ميشود كه برايرفع اين مشكل چه بايد كرد؟پاسخ اين سئوال روشن است و آن اين كه راي دهندگان قبل ازآن كه از خانههاي خود به منظور راي دادن به حوزهرايگيري بروند بايد تصميم خود را در باره اين كه به چهفرد يا افرادي ميخواهند راي بدهند بگيرند و نام آنها رامشخص كنند تا وقتي كه بر سر صندوق راي رفتند بدون آن كهدچار سردرگمي شوند بلافاصله پس از دريافت برگ تعرفه راينام فرد يا افراد مشخص شده را در آن بنويسند وبا آگاهيقبلي عمل نمايند.
البته دستيابي به چنين آگاهي مستلزم آناست كه مردم از روزهاي قبل از انتخابات به ويژه در زمانتبليغات رسمي با استفاده از امكاناتي كه فراروي آنها قرار دارد از بين نامزدهاي حاضر در عرصه انتخاباتكانديدا يا كانديداهاي مورد نظر خود را شناسايي كنند . دراين مسير مشورت با كساني كه در اين خصوص اطلاعات بيشتريدارند ميتواند سودمند باشد . همچنين چنانچه افرادي نسبتبه احزاب و گروههاي سياسي فعال در انتخابات تمايلي دارند ميتوانند از كانديداهاي معرفي شده توسط اين احزاب وگروهها نيز استفاده كنند.
مسئله ديگري كه ميتواند از جهت منفي نتايج انتخابات راتحتالشعاع قرار دهد بيسوادي و يا نداشتن سواد نوشتناست . اصولا در نظامهاي سياسي مردمسالارسواد از شرايط اساسي انتخابات تلقي ميشود و به دليل آثار منفي بيسوادي بر انتخابات و سوء استفادههاي احتمالي كه از اين جهتممكن است صورت گيرد تاريخ تحولات حق راي حكايت از آندارد كه بعضي كشورها در برخي موارد حق راي را تنها بهافراد باسواد اختصاص خوشبختانهدادهاند در كشور ما حقراي همگاني است و كليه كساني كه سن 18سالگي را پشت سرگذاشتهاند اعم از زن و مرد، باسواد و بيسوادشامل ميشود.با اين حال مشكل بيسوادي خود را به نوعيدر زمان رايگيري نشان ميدهد. بنابر اين براي اين كهجلو سوءاستفاده احتمالي در اين زمينه گرفته شود راه صحيحآن است كه افراد بيسواد و يا كم سواد نيز ضمن آن كه مثل بقيه افراد تصميم خود را درباره كساني كه ميخواهند بهآنها راي دهند از قبل ميگيرند بايددر هنگام نوشتن اسامي افراد مورد نظر خود از كساني كه مورد اعتماد آنهاهستند، استفاده كنند.
به هر حال رايدهندگان بايد به اين نكته توجه نمايند كهبا راي دادن در مورد تعيين سرنوشت خود و كشور خويشتصميمگيري ميكنند .اين تصميمگيري بسيار مهم است وبراي اين كه به طور صحيح انجام شود نيازمند اطلاعات وآگاهي هاي مناسب است كه بدون آنها نه تنها نتيجهتصميمگيري مطلوب نخواهد بود بلكه اصلا مفهوم حكومتمردمي و مردم سالاري را نيز دچار خدشه خواهد كرد و شايدبه همين دليل بوده است كه از 2500 سال پيش هنگامي كهفيلسوفان بزرگي همچون افلاطون و ارسطو در يونان باستاندر پيريزي بنيان فلسفه سياست به تقسيمبندي انواعحكومت ها دست زدند و حكومت دمكراسي را به عنوان آن نوعحكومتي كه در آن مردم حاكم بر سرنوشت خويش هستند معرفي، كردند مخالفان اين نوع حكومت اين فرياد را سر دادند كهواگذاري تصميمگيري درباره حاكمان و قانونگذاران به تودهمردم كه از اطلاعات اندكي برخوردارند تنها هموار نمودنزمينه حكومت فرصتطلبان و شيادان و مردمفريبان است.
با اين حال و بهرغم اين كه اين نگرش تا حدودي برگرفتهاز برخي واقعيت ها بود، اما تجربههاي جديد جوامع مختلفنشان ميدهد كه توده مردم در پرتو راهكارهاي مختلفي كهاز سوي طرفداران حكومت مردمسالاري انديشه شده اگر با دقت، حساسيت و آگاهي در زمينه انتخابات و راي دادن عملكنند ميتوانند دست رد محكمي بر سينه فرصتطلبان و مردمفريبان بزنند و ثابت كنند كه مردمسالاري با همه كاستي هايي كه دارد مي تواند به نتايج مثبتي برسد.
لينك در سايت همشهري آن لاين:
الزامات راي آگاهانه
