موقعيت جغرافيايي

 شهرستان گناباد با مساحتي حدود 10287 کيلومتر مربع از نظر موقعيت در طول جغرافيايي 58 درجه و 41 دقيقه و عرض جغرافيايي 34 درجه و 21 دقيقه قرار دارد و شهرستانهاي همجوار اين شهرستان در شمال تربت حيدريه و کاشمر، مغرب فردوس، مشرق آن خواف و در جنوب قائن است. ارتفاع متوسط اين ناحيه از سطح درياي آزاد 1105 متر است. مرکز آن گناباد در 300 کيلومتري مشهد مي باشد. و براساس آخرين تقسيمات کشوري داراي سه بخش به نام هاي مرکزي، کاخک و بجستان هفت دهستان و 224 آبادي داراي سکنه است.

 پيشينه ي تاريخي

 شواهد بر جاي مانده از جمله اتلال و محوطه هاي باستاني نشان از استقرار و زندگي انسان از دوران پيش از تاريخ در اين ناحيه دارد. بنابراين گناباد از جمله شهرهاي کهن ايران زمين است که به دليل قرار گرفتن در منطقه اي سوق الجيشي مورد توجه حکمرانان در دوره هخامنشي نيز بوده است. قنات گناباد که برخي احداث آن را به بهمن پسر اسفنديار پسر گشتاسب پسر لهراسب نسبت مي دهند، نشان از آباداني و رونق اين ناحيه در ادوار ديرين دارد. از سوي ديگر در روايات شاهنامه نيز گناباد عرصه جنگ و حماسه در دوره اساطيري بوده است و از برخي مناطق آن نيز در اين اثر حماسي نامبرده شده است. اين شهر در صدر اسلام با نام جنابد به تمدن کهن راه يافته و به استناد نوشته هاي تاريخ نگاران و جغرافي نويسان از اعتبار و اهميت خاصي برخوردار بوده است.

  نوروز 86 - کال شور

Geographical Situation

Gonabad town with an area about 105801 Km is located in 58 , 41` longitude and 34,21` latitude. The neighboring towns are Torbat Heydarieh and Kashmar in the north, Ferdows in the west and Khaf in the east and Ghae`n in the south. The average height of this area from the open sea level is 1105 meters. Its centerm Gonabad is 300 kilometers away from Mashhad and according to the last divisions of the country; it has 3 districts called central, Kakhk and Bajistan- 7 rural districts and 224 residential villages.

  Historical Background

Remain evidence such as hills and ancient yards show the prehistorically human establishment and social life in this area. Therefore Gonabad is among the ancient Iranian towns that were cherished by the Achaemenian governors, for it was located in the strategic ways. The Subterranean canal of Gonabad which is attributed to Bahman, the son of Esfandyar who is the son of Lohrasb, by some people is a sign of flourishing condition in this area in the ancient periods. Also Gonabad has been a battle field in the mythical dynasty in Shah-Nameh and some of its districts are mentiond in this epic. This town was called Jonabad in early Islam and according to the historians and geographer`s notes, it enjoyed a special importance and honor.

*******            ********                 8888888888888

 مسجد جامع گناباد

   از بناهاي ارزشمند دوره خوارزمشاهيان در خراسان مسجد جامع گناباد است که در کوي شرقي (قصبه) اين شهر قرار دارد. مسجد جامع با نقشه اي دو ايواني شامل سر در تزئيني، صحن يا ميانسرا، ايوان شمالي و جنوبي، رواق و سه شبستان ستوندار است. ايوان اصلي يا ايوان قبله در سمت جنوبي صحن واقع شده که با چهار طاق گهواره عرضي و چهار قوس داراي تزئيناتي آجري شامل دو قطارپيچ، نوارهاي اسليمي و يک حاشيه کتيبه قرآني به خط بنايي است که در پايان عبارت (تسع و ستمائه 609 ه.ق) ذکر شده است. کتيبه داخل ايوان نيز حاوي نام باني خير وسازنده مسجد است. همچنين در ايوان اصلي مسجد جامع محراب با نقوش هندسي گياهي و کتيبه هايي به خط معلقي مشاهده مي شود. در ضلع شرقي ايوان شرقي شبستاني است موسوم به قرآن که پوشش سقف آن بر روي چهار ستون قرار دارد.

GONABAD GREAT MOSQUE

 One of the valuable buildings of Kharazmshahiams period in Khorasan Province is located in the eastern part of this town.The great mosque has two porticos with ornamental portals, courtyard, northern and southern porticos, porch and 3 columned Shabestan (part of a moque designed for sleeping or nocturnal prayers).

*************************************************

 يخدان کوثر

 اين اثر معماري در حدود 4 کيلومتري شمال شرقي بيدخت در مجاورت روستاي متروکه کوثر در ميان اراضي کشاورزي واقع است. بطور کلي يخدان کوثر از سه بخش ديوار شرقي و غربي جوي مخصوص و محل جمع آوري يخ هاي ابتياع شده شکل گرفته است. ديوار اين يخدان از خشت و چينه ايجاد شده و در پشت آن نيز جوي قرار داشته است، که در داخل آن انباشته شده و در شبهاي سرد زمستان به يخ تبديل ميشد. پس از آن يخ ها که بيشتر بصورت لايه لايه بوده است به چال يا محوطه نگهداري يخ منتقل مي شد. براي جدا ماندن لايه هاي يخ از همديگر از کيسه هاي کاه استفاده مي شد. پوشش محفظه يخ در يخدان کوثر به گونه اي است که در ابتدا قاعده مخروطي آن با قطر بيشتر بوده و هرچه به انتهاي مخروط نزديک مي شويد از دايره کاسته شده تا به راس آن منتهي مي شود. در حاشيه بخشي از ديوار مکاني براي يخدان بان قرار داشته است.

KOSSAR ICEBOX

 This architecture is located in about 4 kilometers away from the northeast of Beydokht, nest to the Kossar desolated village in agricultural lands. Generally, this icebox is formed from 3 eastern-western walls of the special stream and the place for gathering the bought ices.

***********                                   **************

 سفال مند

 در ميان صنايع دستي شهرستان گناباد سفال سازي در «مند» از اعتبار و پيشينه اي باستاني برخوردار است. بررسي ها و مطالعات باستان شناسي حکايت از آن دارد که اين هنر حداقل از هزاره سوم قبل از ميلاد در منطقه رواج داشته است. از انواع سفالهايي که در اين مکان ساخته مي شود بايد به «بدل چيني» و «سفال رسي» اشاره نمود که در طرحها و اشکال مختلف و با تزئينات متنوع به بازار عرضه ميشود. مهمترين مشخصه سفال «مند» عناصر تزئيني برگرفته از طبيعت است. اين عناصر که در چهار گروه انساني، حيواني، گياهي و هندسي جاي مي گيرند، به ظاهر نقشها و خطوط ساده اي مي باشند که بر حضور آيين ها و باورهاي کهن ايراني در خاستگاه اوليه آن گواهي مي دهند. از جمله «نقش ماهي» که بدنه اکثر ظرفهاي «مند» را زينت داده و جايگاه والايي در روايات اسطوره اي دارد. اکثر سفالهاي اين ناحيه با رنگ هاي متنوعي چون آبي، سبز، قرمز و زرد به بازارهاتي فروش عرضه مي شوند

 MANDIAN ERTHENWARE

 Mandian earthenware enjoys an ancient record and value among the crafts of Gonabad. The archeological studies suggest that this art was common in this area at least fron 3000 years B,C Various kinds of scattered earthenware in ancient area and the civilization layer from the archeological searches proves this fact.

************                    *************

 بقعه امامزاده سلطان محمد عابد (ع)

 اين بقعه در 24 کيلومتري جنوب شهر گناباد مشرف بر کاخک بر فراز مدفن سلطان محمد بن موسي الکاظم ايجاد شده است. قرائن تاريخي اين شخصيت را برادر حضرت رضا (ع) معرفي نموده اند که بعد از شهادت آن حضرت به قصد مبارزه با مامون با ياران خود وارد خراسان مي شود و سرانجام توسط ماموران حکومت عباسي در قصبه کاخک به شهادت مي رسد. بنابر اقوال گوناگون در اواخر دوره سلجوقي بنايي به اهتمام «امير عبدا... توني» بر مزار وي ساخته شد. ساختمان فعلي آرامگاه متعلق به زمان شاه طهماسب صفوي است.

 SOLTAN  MOHAMMAD ABED`S TOMB

 This shrine is located in 24 kilometers away from southern Gonabad close to Kakhak on the top of Soltan Mohammad Ibne Mossa-al- Kazem`s shrine. According to the historical evidence, he`s Imam Reza`s brother who entered Khorasan with his followers after Imam`s martyrdom to fight against enemies. He finally got killed by Abbasid soldiers in Kakhak village.

مسجد مزار

 در دامنه تپه اي طبيعي در هشت کيلومتري بجستان و به فاصله سه کيلومتري روستاي مزار اثر با ارزشي واقع است که در دل تپه حفر شده و احتمالاً با قلعه دختر مزار در ارتباط است زيرا قلعه مزبور بر فراز اين عارضه ساخته شده و به عنوان سردابه و پناهگاه مي توانست براي ساکنين آن مورد استفاده قرار گيرد. به احتمال بسيار اين اثر در دوران اسلامي به عنوان زاويه و صومعه نيز بکار رفته است. امروزه اين مکان با انجام تغييراتي در فضاي داخلي به عنوان مسجد زمستاني اهالي مورد استفاده قرار گرفته که در مجاور آن مسجد کنوني مزار واقع است. فضاي داخلي اين محل همانند ديگر دخمه ها و پناهگاه ها در ميان خاک هاي فشرده تپه حفر شده و شامل تعدادي چهار ضلعي مستحکم با اتاق ها و فضاهاي وسيع است.

MAZAR MOSQUE

 In the foot of a natural hill, 8 kilometers away from Bajistan, and 3 kilometers away from Mazar village, there is a valuable building located in the heart of the hill and is probably reached to Mazar Dokhtar Castle, for this castle is built upon that building and could have been used as a refuge and cellar for its residents. Most probably this building was used also as a monastery in Islamic periods.

      photo  :  Mansur Mahdizade      

 *******               *****************

  تک زو       

 جغرافياي تاريخي شهرستان و شهر گناباد نشان مي دهد که اين شهرستان در دوران بيش از اسلام معبر داخلي فلات ايران و قسمتهاي شرقي آن محل برخورد و ميدان جنگ لشکريان ايران و توران بوده است. همچنين مشخص است که در کنار اين معبر اصلي و جنگي که به وسيله تنگلهاي کلات و زيبد به دشت پشن و گيسور و بالاخره به قسمتهاي شرق ايران مي پيوسته، آثار تاريخي از جمله قلعه فرود وجود دارد. قله اي که قلعه فرود بر فراز آن قرار دارد رفيع و عظيم بوسيله دو تک (تنگه) از قله هاي اطراف خود جدا شده است يکي از اين دره ها به «تک زو» که ابي به همين نام در آن جاري است معروف مي باشد. اين آب آبشارهايي به ارتفاع 3 تا 10 متر تشکيل ميدهد و قريه کوچکي بنام «زو» را مشروب مي کند. ديواره هاي سنگي طرفين آن بسيار مرتفع به نظر ميرسد و در بعضي جاها بصورت ايوان مسقف درآمده است اين منطقه ييلاقي در 30 کيلومتري جنوب غرب گناباد قرار دارد.        

 TAK-E ZOO       

   This place is a valley that has a river with similar name. This water has created many waterfalls that are 3 to 10 in high and irrigates a small village named zoo. The stone walls at two sides are very high and in some places they are like porch. The weather of this place is very nice, It is located on 39km of southwest of Gonabad.   

88888888888888888888888888

   موزه     

           موزه گناباد واقع در کوي شرقي در محل مسجد جامع واقع گرديده است. شبستان شمال شرقي آن به عنوان مکان موزه تعين شده و به صورت ستوندار با جرزهاي بسيار مستحکم و قوي و طاق هاي متعدد و داراي محرابي با تزئينات گچبري متعلق به دوره ي قاجار است. از ويژگي اين موزه وجود محراب تاريخي ديگري است که طي کاوش و پيگيري هاي باستان شناسي نمايان و به نمايش گذاشته شده است. اين محراب نيز داراي تزئينات گچبري و کتيبه بسيار زيبا متعلق به دوره ايلخاني است.  

              برخي از آثار موزه:      

   1- وقف نامه و فرمان نامه دوره قاجار  

   2- اشياء اهدايي مردم گناباد    

   3- سکه هايي از قرن اول تا دوره قاجار    

   4- ظروف و اشياء فلزي و سفالي        

   5- کتيبه هاي آجري مدرسه نجوميه        

      و چندين اثر مهم ديگر       

MUSEUM          

      Gonabad museum has been located on east distinct in the place of Comprehensive Mosque. Eastern north dormitory is selected as the place of museum where there are strong columns and many arcs and an altar decorated plaster that belonged Ghajar period. One of the specifications of museum is another historical altar that has been shown during archeologist` exploration. Also, This altar has plaster decoration and beautiful frieze belonged to Ilkhanni period.  

    

ادامه دارد.......