مواد اوليه توليد سفال به روش ٥٠ سال قبل تهيه  و با تكنيك ٣٠٠ سال قبل توليد مي شود

با كاهش كارگاه هاي فعال در اين رشته، به كمتر از ٥ واحد، در حال منسوخ شدن است.

حسين زاده:صنايع دستي از جمله ظرفيت هاي بالقوه جامعه ماست كه تاكنون به فعل تبديل نشده است و با توجه به گستره جغرافيايي كشور، صنايع دستي با رشته هاي متنوع، بومي ترين فعاليت سودآوري است كه در ساير زمينه ها از چنين مزيتي برخوردار نيستيم.
در سال هاي اخير برخي حوزه ها همچون گردشگري مورد توجه قرار گرفته اند؛ اما اين نگاه تاكنون به صنايع دستي معطوف نشده است، در حالي كه با توجه به جايگاه و نقش صنايع دستي در محور توسعه اقتصادي - اجتماعي كشور اين صنايع مي تواند با فراهم كردن مقدمات افزايش اشتغال، درآمد ملي، صادرات و ... زمينه ساز شكوفايي شود.

حسين خواجه بيدختي مدير صنايع دستي خراسان رضوي و معاون سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان با بيان اين مطلب و تبريك روز جهاني صنايع دستي به فعالان اين بخش به تشريح نمونه هايي از رشته هاي موفق و ناموفق در اين عرصه پرداخت.
وي گفت: سفال و سراميك «مند گناباد» از جمله صنايع دستي است كه با كاهش كارگاه هاي فعال در اين رشته، به كمتر از ٥ واحد، در حال منسوخ شدن است.
وي ادامه داد: چه اتفاقي در اين جا روي داده است كه اين رشته هنري روزبه روز به سمت ضعيف شدن و نابودي مي رود، اما در «ميبد يزد»، «لاله جين همدان» و «زنوز آذربايجان شرقي» اين رشته هنري در حال شكوفايي و رشد است درحالي كه سفالگري اين مناطق در يك دهه قبل تقريبا در يك سطح قرار داشت!
مدير صنايع دستي استان در پاسخ گفت: اكنون در گناباد مواد اوليه توليد سفال به روش ٥٠ سال قبل تهيه و با تكنيك ٣٠٠ سال قبل توليد مي شود و بخش خصوصي رغبتي به سرمايه گذاري ندارد، اين توليد كنندگان در بخش توزيع با بازارهاي خارج از منطقه ارتباط ندارند و حوزه فعاليت  خود را به نيازهاي محلي محدود كرده  اند، در نتيجه توليدات آن ها به كالاهايي چون كاسه و كشك سابي محدود شده است و اين رشته روزبه روز در حال ضعيف تر شدن است.

بيدختي درباره رونق سفالگري در مراكز ياد شده گفت: اين امر مرهون تحولاتي است كه روي داده است و فعالان در اين مناطق با استفاده از مواد اوليه مناسب به سمت توليد مصنوعاتي با كيفيت مطلوب حركت كرده اند. به عنوان مثال در ميبد علاوه بر استفاده از دستگاه هايي براي تهيه مواد اوليه مناسب، روش هاي قالب گيري نو شده و تكنيك لعاب كاري، طراحي و نقش هاي سفال و سراميك تحول يافته است؛ اين تغيير و تحولات امكان توليد سفال هاي طرح چيني را فراهم كرده است. هر چند برخي با اين گونه تغييرات مخالف اند اما آسان شدن مراحل توليد و فراهم كردن زمينه اي براي ارتقاي كيفيت موجب ابتذال در هنر سفالگري نيست.

وي تصريح كرد: اين گونه اقدامات نه تنها در گناباد انجام نشده، بلكه حتي كيفيت مواد اوليه مصرفي نسبت به گذشته از كيفيت پايين تري برخوردار است.
مدير صنايع دستي استان رونق سفالگري و سراميك را در ٣ منطقه ميبد، لاله جين و زنوز نتيجه تحول فكري عنوان كرد و گفت: كمك هاي فني دستگاه هاي خاص نقش تعيين كنند ه اي در اين ميان نداشته اند و چنين اقدامي مي تواند براي خروج از وضعيت نامناسب گناباد موثر باشد. وي درباره وضعيت كنوني اين مناطق گفت: به عنوان مثال ميبد اكنون در مشهد نمايندگي عرضه سفال و سراميك دارد كه حاكي از توليد قابل  توجه براي عرضه در شهرهايي چون مشهد است و شكل گيري چنين ظرفيت توليدي اگر آرماني نباشد اين مركز را از نگراني ركود و نابودي نجات داده است؛ در حالي كه ما هنوز براي فعاليت مشابه در گناباد نگرانيم.
وي در مورد اقدامات عملي كه براي حل مشكل صنايع دستي به خصوص سفال و سراميك گناباد در دستوركار قرار گرفته است گفت: از جمله مصوبات سفر اخير رئيس جمهوري به استان تامين زير ساخت هاي لازم اين بخش است و در اين راستا مجتمع كارگاهي صنايع دستي با تاكيد بر سفال و سراميك با توجه به ظرفيت هاي گذشته گناباد ايجاد خواهد شد.

خواجه بيدختي درباره عوامل موثر در شكوفايي صنايع دستي گفت: اقدامات متعددي مي تواند موجب رونق اين بخش مهم شود؛ از جمله تعريف و تبيين مصارف جديد براي مصنوعات صنايع دستي است با مطالعه و پژوهش درباره صنايع دستي و زندگي امروز مي توان به اشيا و دست ساخته هايي متناسب با شرايط اجتماعي رسيد كه عرضه آن ها مورد استقبال عموم قرار گيرد.
عامل مهم ديگر در اين زمينه تقويت علايق ملي و استفاده از آن براي انتخاب و ترجيح مصنوعات صنايع دستي داخلي در رقابت با انبوه اشياي خارجي است به ويژه در شرايط حاضر كه گسترش ارتباطات حمل و نقل زمينه را براي رقابت هاي شديد به ويژه از سوي كشورهايي چون چين فراهم كرده است.
مدير صنايع دستي استان درباره پيشرفت و تحول در اين عرصه به عنوان نمونه از سنگ تراشي (هركاره) و سنگ هاي قيمتي و نيمه قيمتي نام برد و در توضيح اين موارد گفت: حرفه سنگ تراشي كه تقريبا كنار گذاشته شده بود در پي فعاليت تبليغي با تهيه و توزيع فيلم هاي ترويجي و بسته بندي مناسب در مدت زماني حدود ٦، ٧ماه به نتيجه رسيد و بر اين اساس در يكي ٢سال اخير شاهد رشد طبيعي در فعاليت اين رشته و افزايش تقاضا براي برخي از اين مصنوعات تا حدود ٢برابر قبل از آن بوديم كه اين امر موجب دلگرمي شاغلان اين بخش و ايجاد رغبت براي بازگشت به اين رشته شد. خواجه بيدختي درباره رونق فعاليت در زمينه سنگ هاي قيمتي و نيمه قيمتي و فعاليت هاي انجام شده در اين رشته گفت: برگزاري آموزش هاي علمي در سطوح مختلف مورد توجه است و در دوره هاي فني و حرفه اي، مدارس كار و دانش و دانشگاه علمي و كاربردي دوره هايي داير شده است 

وي گفت: اين رشته از جمله فعاليت هاي بومي استان است كه از گذشته هاي دور مورد توجه بوده است براي رونق اين بخش اقدامات مقطعي انجام شده كه نقش تعيين كننده اي نداشته است، از اين رو اميدواريم در برنامه هاي آينده بتوانيم تحولي ايجاد كنيم و علاوه بر ايجاد دوره هاي آموزشي كه در ارتقاي سطح دانش فعالان اين بخش مهم است نيازمند ساماندهي مرجع كنترل و تشخيص نيز هستيم تا مشتري با اطمينان خاطر خريد كند. به ويژه اين كه متقاضي اصلي اين سنگ ها زائران بارگاه ملكوتي حضرت رضا(ع) مي باشند، گرچه آنان بازاري تضمين شده محسوب مي شوند، اما از سوي ديگر استفاده از عقيق و فيروزه كه در مذهب ما يك ارزش شمرده مي شود و از منظر استثوابي مورد استفاده قرار مي گيرد اطمينان خريدار از كالاي موردنظرش بسيار مهم است، توصيه ما نيز براي فراهم كردن زمينه اي براي اطمينان خاطر خريدار ايجاد آزمايشگاه تشخيص سنگ ها در كنار واحدهاي توليدي است گرچه اكنون آزمايشگاه هايي ايجاد شده است؛ اما ايجاد مراكز ثالثي براي تعيين نوع اين سنگ ها مهم و موثر است علاوه بر اين، ايجاد زيرساخت هاي مناسب مورد توجه مي باشد و يكي از اقدامات در اين راستا ايجاد مجتمع كارگاهي در نيشابور با تكيه بر فعاليت در زمينه فيروزه است.

مدير صنايع دستي استان در پايان گفت: براساس تجربه براي ايجاد تحول در صنايع دستي به اقدامات برجسته و بزرگ نيازي احساس نمي كنيم و اقدامات محدود با هدف حل مشكلات ساختاري در اين بخش پاسخ گوست. مواردي همچون فراهم كردن شرايط براي استفاده از خدمات بيمه، ضروري است؛ اما تاكنون به راه حل مشخصي در اين زمينه نرسيده ايم. مسئله ديگر استفاده از معافيت در پرداخت هاي ماليات هنرمندان فعال در زمينه صنايع دستي است كه به علت اختلاف سليقه با اداره دارايي تاكنون به راه حلي نرسيده ايم.
لازم به ذكر است خراسان در سال گذشته طي گزارشي مفصل به مشكلات سفالگري گناباد پرداخت و در آن گزارش با گفت وگو با هنرمندان گنابادي درددل آن ها را همراه با حرف هاي مسئولان درج كرد، اما افسوس كه از آن تاريخ اقدامي كارساز در راستاي رفع مشكلاتي كه مانع پيشرفت اين هنر شده است از سوي مسئولان صورت نگرفت تا آن جا كه امروز خود مسئولان اعلام مي كنند در همدان و ميبد يزد سفالگري در مسير توسعه و رشد قرار دارد ولي در گناباد در حال افول است، اكنون اين سوال مطرح است كه چه كسي در بروز اين شرايط مقصر است؟ سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري يا ...؟!