کتاب "اي خوش او روزها" بومي سروده هاي اسفنديار فياضي که به همت علي مصباح به چاپ رسيده است علاوه بر اشعار زيباي محلي مجموعه لغات محلي را نيز جمع آوري نموده است که در اين مجال قسمت دوم لغتنامه شامل حروف ت،ج،چ،ح،خ ارائه مي گردد.
لغت نامه وازه هاي گنابادي - 2
تِجِيوْ پيك نيك
--------------------------------
تخت شيراز صندوقي از چوب كه چهار پايه دارد و از آن به جاي يخچال استفاده ميكردهاند
--------------------------------
تراز محلي كه آب از بالا به پائين ميريخته مثل آبشار
--------------------------------
تُربِنجي رنده
--------------------------------
تِرُپَّسْ (نام آوا) افتادن وسيلهاي يا شيئي بر روي زمين با صداي بم و كوتاه
--------------------------------
تِرُم تِرُم (نام آوا) صداي زدن چوب به حلبي
--------------------------------
تَرْوُ تِرِزْ : خيس آب
--------------------------------
تُشْلِه بِزي تيله بازي
--------------------------------
لِقلقو روغن داغ كن
--------------------------------
تِغارْ خمير گير سنتي - ظرف سفالي بزرگي است كه براي ورز دادن خمير مورد استفاده قرار ميگيرد
--------------------------------
تِغَرچه كشك ساب
--------------------------------
تِفْتو نوعي نان خانگي گرد و كلفت
--------------------------------
تِلِك (نام آوا) صداي افتادن شيء كوچك ـ كنايه از «زمان اندك» نيز هست
--------------------------------
تِلُم «تُلُم» كه بر دو نوع است يك نوع آن سبوي دهانه گشاد بزرگي است كه با يك چوب چهار پره ماست رادر داخل آن ميزنند و نوع ديگر مشك بزرگي است كه با آويزان كردن آن از يك سه پايه و با به حركت در آوردن آن كره را از ماست جدا ميكنند.
--------------------------------
تُنگ پارچ بلور
--------------------------------
تُنگُلي : تنگ ـ كوزه كوچك
--------------------------------
تنگ و تِروش باريك - بسيار باريك (تروش = ترش، درحقيقت در اينجا كنايه از بسيار تنگ است)
--------------------------------
تو (تون) دستگاه پارچه بافي سنتي
--------------------------------
تُوتَكْ نوعي ساز دهني كه از چوب ميسازند
--------------------------------
توتو كِرم ـ به هر نوع حشرة ريز نيز گفته ميشود
--------------------------------
توري كيسه گرد بزرگي است كه به شكل تور بافته شده در آن كاه حمل و نقل ميكنند و جنس آن معمولاً از موي بز است.
--------------------------------
توگي نوعي غذاي محلي كه از مغز ارزن درست ميشود با مُخلفات شير يا قرمه
--------------------------------
توگي پِلو غذايي است كه از مغز ارزن تهيه ميشود و شبيه دم پختك است.
--------------------------------
تَه تِغَري بچه آخر (كنايه)
--------------------------------
تيار آماده
--------------------------------
تيت و پَر پاره پاره - به هم ريخته
--------------------------------
تيرآشْ نوعي ورزنه باريك و بلند
--------------------------------
تير بار ريسماني كه به يك آچ چوبي وصل شده و جهت هيزم كشي بكار ميرود.
--------------------------------
تيرِ خراس چوب وسط دستگاه عصاري سنتي
--------------------------------
تيلَه هل دادن
--------------------------------
جالِزقَه جليقه
--------------------------------
جالگ نوعي پرنده از گنجشك بزرگتر ـ نوعي چكاوك
--------------------------------
جاي مُونِي جاي من نيست
--------------------------------
جُبَّه لباس مردانه قديم
--------------------------------
جِردادي پاره كردي
--------------------------------
جِرِنْگَسْ (نام آوا)
صداي شكستن شيشه يا سفال
--------------------------------
جِر و پر پاره پاره
--------------------------------
جِشْ (جشت) زشت
--------------------------------
جِغ مِزَه داد ميزد
--------------------------------
جِغ و وِ : سر و صدا ـ جيغ و ويغ
--------------------------------
جُقْ وسيلهاي است چوبي كه براي شخم زدن روي گردن دو گاو قرار ميگيرد
--------------------------------
جِقِن جِقِن پاره پاره
--------------------------------
جُلْ جُلْ تكان تكان
--------------------------------
جَلَه پستان بند گوسفند
--------------------------------
جِمبو تكان
--------------------------------
جِوال كيسهاي بزرگ كه از جنس پلاس است و با آن گندم حمل مينمايند.
--------------------------------
جُودِرو موقع درو كردن زراعت جو - بيشتر به صورت كنايي كار برد دارد و به معني «هنگام اداي قرض» ميباشد كه وعدة دور است.
--------------------------------
جُوزْ بزي گردو بازي
--------------------------------
جوشپره نوعي آش محلي است كه وسط خمير آن از سبزي و عدس پخته و غيره پر ميشود و سپس پخته ميشود
--------------------------------
جوشُنده جوشانده - دارويي گياهي كه ميجوشانند
--------------------------------
جُوْلو جولان ـ معركه گيري ـ نمايش
--------------------------------
جوُمه كُو چوبي بوده كه در موقع لباس شستن به روي لباس ميكوبيدهاند
--------------------------------
جُوي كِلبه قاضي : جوي كربلايي قاضي ـ محلهاي است در سرتراز گناباد
--------------------------------
چ'ارْشُونَه چهارشانه
--------------------------------
چِپُو تاراج
--------------------------------
چِپّو چوپان
--------------------------------
چپ و چرقه كج و معوج
--------------------------------
چِراغْ سيمي فانوس
--------------------------------
چَر چَر سور چراني
--------------------------------
چرَخ توته : چرخ تون تاب تقريباً مثل چرخ نخريسي قديمي است ولي بسيار بزرگ
--------------------------------
چرخ چخويي چرخ چاهكني
--------------------------------
چِرخوك وسيلهاي كه پنبه را از پنبه دانه جدا ميكردند
--------------------------------
چِرشاخ چهار شاخ
--------------------------------
چر شاخ و باد چار شاخ و باد ـ كنايه از آدمهايي كه هرلحظه به طرفي ميروند
--------------------------------
چر شو وِ توت : شال بزرگي كه زير درخت توت ميگيرند كه توتها توي آن بريزد
--------------------------------
چِرَغو : شب نشيني
--------------------------------
چَرُِ : چارِ ـ نوعي كفش
--------------------------------
چِرُِْ حوضچه كوچكي كه در آن آب انگور جهت شيرة انگور ميگيرند
--------------------------------
چِرِه چاره
--------------------------------
چِش تنگ : چشم تنگ ـ خسيس
--------------------------------
چِش چِرو چشم چران
--------------------------------
چِشُم كَسِة خو شو چشمم كاسة خون شد
--------------------------------
چَشم كلاج چشم چپ، لوچ
--------------------------------
چش و كنده پُررو ـ چشم دريده
--------------------------------
چِشِيِت فِش كُو چشمهايت را پاك كن يا باز كن
--------------------------------
چِغُوكْ گنجشك
--------------------------------
چِقيلْ نوعي غربال درشت
--------------------------------
چُلُقْ : چلاِ
--------------------------------
چِل گِزْ زِبوُ چهل متر زبان
--------------------------------
چِلو صَفي آبكش
--------------------------------
چِلّة تموس چلة تابستان
--------------------------------
چِليكْ حلب بيست ليتري
--------------------------------
چُنگِ پا نوك پا
--------------------------------
چَنگ چَنگ چانه زدن را گويند
--------------------------------
چنگ گردشي پيچ تيز كوچه يا دالان
--------------------------------
چُنگُله تاج بادگير
--------------------------------
چِنْگَلِي خوراكي تهيه شده از شيره انگور،روغن و خشخاش كوبيده كه بانان تفتان محلي تريد و مصرف ميشود
--------------------------------
چِنُو آن گونه - آن طور
--------------------------------
چو چرا
--------------------------------
چُوْ چِني براي چه اين چنين
--------------------------------
چُوْخَط چوب خط ـ تكه چوبي كه براي نسيه بردن روي آن علامت ميگذارند
--------------------------------
چَوُشْ بزغاله نر يكساله
--------------------------------
چُوكِلِويْ چوبي چهار پر كه نخ را بدور آن بسته و به بالاي دستگاه پارچه بافي آويزان ميكردند تا براي بافتن آويزان شود
--------------------------------
چُووَه ورزنه
--------------------------------
چه لَفظي چه لهجهاي است
--------------------------------
چيزِ نَيْ چيزي نيست
--------------------------------
حَشَمْ گوسفند
--------------------------------
حُقّه قوطي
--------------------------------
حُوضخونَه حوضخانه
--------------------------------
حوضِ سُلطو : حوض سلطان ـ نام آب انباري در كشتوان پايين ده جويمند
--------------------------------
حُوض لتّه بند : آب انباري بوده است در كشتوان پايين ده گناباد كه بر اثر نوعي اعتقاد، برخي از ايوان آن باريكة پارچه آويزان ميكردهاند، اين آب انبار اكنون خراب شده است.
--------------------------------
حَيِي نِدِرَن : حيايي ندارند
--------------------------------
خادِگَهْ خوب ديگه
--------------------------------
خاشْ : مادرزن ـ مادر شوهر
--------------------------------
خاشُم مادر زنم
--------------------------------
خِبْرِيْ مِحَل ريش سفيد محله - بزرگ محله
--------------------------------
خراس دستگاه روغنگيري بوسيله گاو و يا خر و يا شتر
--------------------------------
خِرَبي خرابي ـ هنگامي كه حيواني وارد زمين زراعتي بشود و زراعت آن را بخورد گويند «خرابي» كرده است.
--------------------------------
خِرتير بيماري سرخك
--------------------------------
خِرجِوال كوال ـ خورجين بزرگي است كه براي خاك كشيدن روي خرمي گذارند
--------------------------------
خُردِكي كوچكي
--------------------------------
خُرْدي كوچك
--------------------------------
خِرَسي به كسي گفته ميشده كه شغل او عصاري بوده است.
--------------------------------
خِر شَكمبه بزرگ شكم كنايه از «پر خور»
--------------------------------
خِرگَز : چوب يا تركهاي است كه در موقع كار به الاغ ميزنند
--------------------------------
خر مِتَزونَه خر ميتازاند - كنايه از جولان ميدهد، خود نمايي ميكند.
--------------------------------
خرمه خرمن
--------------------------------
خسورِش پدرزنش
--------------------------------
خَسَه برادر و خواهر تني را گويند
--------------------------------
خِش كَش : وسيلهاي كه بر روي الاغ ميگذاشتند و با آن آجر حمل ميكردند
--------------------------------
خَشَه : سر شاخه خشك درختان كه به جهت سوخت استفاده ميشود و به آن «خِلَشَه» هم ميگويند
--------------------------------
خَفْ مِكُنَه قايم ميشود
--------------------------------
خِلَشور آشفته - درهم برهم
--------------------------------
خِلَشَه هيزم از شاخههاي خشكيده
--------------------------------
خَلو دايي
--------------------------------
خَلويِتْ دايي ات
--------------------------------
خَلِه خاشْ مادر زن - مادر شوهر
--------------------------------
خُمب خُم ـ سبوي خيلي بزرگي است كه بجاي منبع آب از آن استفاده ميشده است
--------------------------------
خِموش شا ساكت باش
--------------------------------
خِمير مَيَهْ مايه خمير
--------------------------------
خُورتومِدَه خود را پيچ و تاب ميدهد ـ ميرقصد
--------------------------------
خورراس مكي
خود را بزك ميكرد - آرايش ميكرد
--------------------------------
خُوْش بَوِرِي خوش باوري
--------------------------------
خُولْ سوراخي بسيار بزرگ در گنبد خانههاي بسيار قديمي كه پنجره نداشتند و روشنائي اتاِ بوسيلة آن تأمين ميگرديد.
--------------------------------
خونه پيشو اتاِ انباري كه در داخل اتاِ ديگري است
--------------------------------
خونِه گَكْ منزل كوچك
--------------------------------
خُونِي بَخ خانة بخت ـ خانه شوهر
--------------------------------
خوني حيوو : طويله ـ خانه حيوان
--------------------------------
خونِي فِنجو خانهاي گلي و كوچك در صحرا كه محل تجمع آبياران جهت تقسيم آب قنات بود
--------------------------------
خُوْوَسَر بيخواب
--------------------------------
خُوهِرشو خواهر شوهر
--------------------------------
خِيْ با
--------------------------------
خِي'ارِ چِمْبَر چنبر خيار
--------------------------------
خِيزِهرُو روان ـ لَق ـ اصطلاحي است كه در مورد قفلهاي چوبي قديمي به كار ميرفت هنگامي كه در اثر كاركرد زياد به راحتي باز و بسته ميشد امّاصورت كنايي آن همان «لق» است. و در مورد كسي به كار ميرود كه مواظب حرف زدنش نيست.
--------------------------------
خِيكْ مشك
--------------------------------
خِينِسور ختنه
--------------------------------
خبرهاي مرتبط
واژگان گنابادی ميم - نون - واو1
نظرات (۱)
اي بع كچه كلمه ها بد بنوشتييه،با ايكه خيله جالبي ولي اسپل كلمه ها درست ورخونده نمشه
دست شما درد نكونه چون وقته كه اي سايت ديدم دلم وا شو وو واقعا كيف كردم.خدا قوت.
ارسال شده توسط نسرين توكلي | ايميل: saharn2004@yahoo.com | در August ۲, ۲۰۰۹ ۰۰:۳۵