قسمت بجستان شامل:1.       موقعيت جغرافيايي-پيشينه تاريخي2.       مسجد جامع بجستان3.       پل يونسي4.       رباط زين آباد5.       رباط فخرآباد6.       مسجد مرنديز7.       مسجد مزار8.       پارک طبیعی بجستان9.       كاروانسراي قاسم‌آباد10.   سیاه کوه هلالی11.   مشاغل و هنرهای سنتی بجستان12.   سوغات بجستان 13.   ساير تفرجگاهها ومناطق ييلاقي    

     موقعیت جغرافیایی

شهرستان بجستان در فاصله 278 کیلومتری جنوب غربی مشهد با مساحتی بالغ بر 3700 کیلومتر مربع از نظر موقعیت در طول جغرافیایی 58 درجه و 10 دقیقه و عرض جغرافیایی 43 درجه و 31 دقیقه در ارتفاع 1250 متر از سطح دریا واقع گردیده است . این شهرستان از شمال به خلیل آباد و از جنوب به فردوس از شرق به گناباد و از غرب به بشرویه منتهی می شود. بلندترین نقطه آن در حوالی روستای آهنگ(ارتفاعات سیاه کوه) بالغ بر 2440 متر و پست‌ترین نقطه در اطراف مرندیز و سردق به ارتفاع 836 متر از سطح دریا می باشد . براساس آخرین تقسیمات کشوری بجستان دارای دو بخش مرکزی و یونسی و 3 دهستان می باشد .

 پیشینه تاریخی بجستان :

 وجود محوطه ها و آثار باستانی اطراف بجستان و مسجد جامع با اهمیتی که در دوران شاهرخ تیموری ساخته شد دلیل بر اهمیت و اعتبار تاریخی این شهرستان می باشد . قدمت بجستان به اندازه قدمت گناباد است و احتمالاً به دوره هخامنشی می‌‌رسد این شهر در گذشته بعنوان بوزستان،بَزستان و بژستان نیز نامیده شده و به موجب نظر بعضی از مورخین توسط سام نریمان قهرمان افسانه ای ایران ساخته شده است .برخی معتقدند «نام بجستان یا بغستان (سرزمین ایزد) خود گویای وجود این است که این آبادی از دوران قبل از زرتشت و یا دست کم وابستگی آن به آئین های قبل از زرتشت است» . گویا یاقوت حموی نخستین نویسنده‌ای است که آن را اسم برده و گوید «دهکده ای است» در دوران تیموریان گویا بجستان از اهمیت برخوردار بوده و اعتبار آنجا آنقدر بوده است که حاکمان و بزرگان معاصر تیمور قادر بوده اند تیمور را از خرابی آن شهر باز دارند .

از حیث تجارت و داد و ستد بجستان در دوران قاجاریه از اهمیت و رونق بالایی برخوردار بوده است شبکه گسترده راهها و رباطهای متعدد در راه فیض آباد به بجستان و فردوس مثل رباط فخر آباد ، رباط قاسم آباد و رباط زین آباد دلایل آن رونق و داد و ستد است .

مسجد جامع بجستان

مهمترین اثري که از قرن نهم هجری در شهرستان بجستان باقی مانده مسجد جامع بجستان است که در زمان شاهرخ تیموری به همت «محمدبن فخرالدین بن سیف الدین بن مقدم بجستانی» بنا شده و تاریخ اتمام آن بر اساس کتیبـه موجود در مسجد سال 828 هجری می باشد . این مسجد که در کوچه طاهری قرار دارد در حال حاضر دارای دو ایوان بر دو سوی صحن مربع شکل آن می باشد و بر انتهای ایوان قبلی محرابی مقرنس کاری تعبیه شده و در سمت مغرب مسجد شبستانی است که سقف آن بر فراز ستون هایی استوار شده است. بر اساس کتیبه ای در ایوان شمالی در سال 1024 ه.ق این مسجد در زمان شاه عباس کبیر توسط حاج ناصرالدین محمدابن احمد مرمت شده است.

پل يونسي 

از ابنيه تاريخي بجستان كه بر امتداد كال شور و بر روي آن ايجاد شده سازه اي است آجري و مستحكم موسوم به پل يونسي كه نام خود را از شهر نزديك واقع در 45 كيلومتري شهر بجستان گرفته است . معماري اين پل داراي 9 چشمه تاق جناغي و آبرهاي نيمه مدور است . كه در بخشي از آن سنگ يا ملات ساروج و قسمتهايي ديگر از آجر و گچ ساخته شده است . اين بناي تاريخي از يادگارهاي دوره صفويه است .

رباط زين آباد

 اين بناي با ارزش در 60 كيلومتري گناباد و به فاصله 15 كيلومتريي جنوب شرقي بجستان و در امتداد جاده بجستان- فردوس واقع است . رباط زين آباد با وسعت تقريبي 2500 متر مربع به صورت نقشه چهار ضلعي و فضاهاي معماري متفاوت توقف گاه كاروانياني بوده است كه مسير كوير را طي مي نموده اند . در اضلاع شمالي و جنوبي در هر طرف از صحن رباط فضاهايي به عرض سه متر براي اقامت مسافران و اتاق هايي نيز به ابعاد 3 * 4  متر تعبيه شده است . شاه نشين بنا كه قسمت شاخص اين اثر معماري  محسوب مي شود در ضلع غربي صحن قرار گرفته و ورودي آن با سه چشمه طاق و دو دالان كه به پشت شاه نشين منتهي مي شود مشخص است . رباط زين آباد از يادگارهاي معماري عصر قاجاريه است .

رباط فخرآباد

 رباط چهار ايواني فخرآباد در حاشيه روستايي به همين نام واقع است اين مکان با فضاهاي وسيع خود ظاهرا در زمان رونق و آباداني مورد استفاده کاروانياني بوده است که از اين طريق قصد سفر به سوي کوير را داشته اند . بناي رباط متعلق به دوره قاجار است و از معماري آن شامل سردر ورودي ايوانچه هاي طرفين ورودي به عنوان توقف‌گاه تابستاني،شاه‌نشين، فضاي اصطبل، بارانداز و صحن است تزيينات جالب توجه اين رباط استفاده از آجرهاي با پخت ناقص است که با تلفيق آن با آجرهاي معمولي اشکال هندسي زيبايي در قسمت پيشاني سردر ورودي و بخش شاه‌نشين آن به وجود آمده است .

مسجد مرنديز

مسجد مزار

كاروانسراي قاسم‌آباد

پارک طبیعی بجستان

سیاه کوه هلالی

این منطقه به دلیل آنکه در اقلیم نیمه خشک و بیابانی قرار گرفته است قابلیت های خوبی در جهت جذب گردشگری و مسافران عبوری از این منطقه دارد. بهار این منطقه به لحاظ رویش گل های نظیر لاله و شقایق بسیار جذاب و خیره کننده است دامنه های سیاه کوه هلالی و دره نوبهار از جمله مکانهایی است که همچون نگینی در حاشیه کویر خودنمایی می کند.

مشاغل و هنرهای سنتی بجستان

سوغات بجستان

ساير تفرجگاهها ومناطق ييلاقي

 بجستان از يك سو به كوير و از سوي ديگر به كوههاي مرتفع سياه‌كوه منتهي مي شود. وجود مناطق ييلاقي همچون «تنگه نسترن»، «بوستان طبيعي نوبهار»، «دره آهنگ»، «باغ سليمه مزار»و «سد سريده» به لحاظ رويش لاله هاي درشت و گلگون و شقايق‌هاي زيباي بهاري و بيدمشك‌هاي زيبا و دو منطقه حفاظت شده «هلالي» و «افتخار» با گونه‌هاي كم‌نظير حيات‌وحش و كوير زيباي بجستان از ديگر جاذبه هاي گردشگري بجستان مي باشد. 

 مهدی ذوالفقاری 

روابط عمومی میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان گناباد